علل رواج تفكر انحرافی طلوعی در منطقه‌ی بختياری

عصر ایذه: تفكرانحرافي و شبه مذهبی طلوعی در نیمه دوم سال 1328 ش طراحی و در آغاز سال 1329 ش عملیاتی و اجرا شد.

خاستگاه اولیه طلوعی شهر مسجد سلیمان و گرمسيرات بختياري بود، با بازگشت عشایر از گرمسیر و به موازات کوچ بهاره که عشایر در سراسر ییلاق (قسمت هاي از چهار محال و اصفهان ) پراکنده شدند، طلوعی نیز در سرتاسر منطقه بختیاری رواج پیدا کرد و دامنه آن به قلمرو عشایر بهمئی دراستان كهگيلويه و بوير احمد نیز کشیده شد.
خط سیر طلوعی در امتداد رودخانه کارون از پایین دست به سرچشمه و سرشاخه ها بود، مسیری خلاف جریان آب کارون طی کرد، دربين عشایر و ده نشینان حاشیه کارون شیوع پیدا کرد و به سرعت خود را به کوهرنگ رسانید.

کمتر روستا یا منطقه ای بود كه اين تفكرانحرافي در ان نفوذ نكرده باشد، دین سازان با اعزام مبلغان و مروجان مسلک خود که اصطلاحاً « سرطلوع» گفته می شدند – با شور و ولع بسیار – فرقه انحرافي و نوظهور طلوعي را در همه جا گسترش دادند.
* اين كه علل وعوامل رواج تفكر انحرافي طلوعي در منطقه بختياري چه بودند؟

* رواج اين فرقه انحرافي چه پيامد ها و نتايجي به دنبال داشت ؟
طلوعي يا سال طلوعي، به واقعه اي گفته مي شود كه حدود سال هاي 1328 ش و 1329 ش همزمان با ملي شدن صنعت نفت ايران در منطقه گرمسيري بختياري در خوزستان به وقوع پيوست.

گروهي از مردم در مناطق نقت خيز بختياري، بر اثر عوام فريبي جاسوس انگليسي به نام جيكاك2 ، ناآگاهانه به اطاعت و پيروي از انديشه و افكار گمراه كننده وي وارد يك جريان انحرافي و شبه مذهبي به نام طلوعي شدند.
اين جاسوس تربيت شده و زبردست كه از سوي دولت انگلستان جهت دسيسه و توطئه هاي استعماري و تفرقه اندازي و سوق دادن مردم به انديشه هاي واهي و انحرافي و عقيم ساختن جنبش مردمي ملي شدن صنعت نفت به ميان مردم ايران و بختياري ها اعزام شده بود با برنامه هاي طرح ريزي و از قبل پيش بيني شده و با وسايل و ابزاركار مورد نياز و با انديشه هاي مخرب و انحرافي وارد عمل گرديد و باعث و باني تفكر شبه مذهبي طلوعي گرديد.
– صبغه و رنگ مذهبي شيعي و استفاده ناصواب طلوعيان از محبوبيت ائمه شيعه در ميان مردم بختياري و ناآگاهي و ساده لوحي برخي از عشاير و روستانشينان در ترويج اين آئين انحرافي مؤثر بوده است.
– جريان شبه مذهبي «طلوعي» محصول سياست و تفكر انگليسي ها در مقابله با خواست مردم ايران براي ملي شدن صنعت نفت بود.
– به نظر مي رسد انگليسي ها با ترويج عقيده ترك امور دنيايي و نفي جهان مادي و پرداختن به برخي امور معنوي و اخروي آن توام با مغالطه و سفسسطه هاي عوام فريبانه ، به عنوان حربه كارساز براي تحقق اهداف خود استفاده مي كردند.

معناي واژگاني ومفهوم طلوعي (تولويي) وسروشي
طلوعی(تولویی) يا سروشی نام شبه جریان مذهبی انحرافي و فرقه ای بود که ماموران سیاسی انگلیس در اواخر سال 1328 ش طراحی و در سال 1329 ش عملیاتی و به اجرا در آوردند. قصد آنها این بود تا با این ترفند ساکنان مناطق نفتی را از موضوع ملی شدن نفت دور ساخته و در نهایت مانع از ملی شدن نفت در ایران شوند. معنا و مفهوم طلوعی و سروشی برگرفته از چند موضوع است :
معنای لغوی: طلوع به معنی برآمدن خورشید ، ستارگان و ماه ، آشکار شدن ، ظاهر شدن و پدیدار شدن پدیده ای اغاز وابتدا هر عملي يا چيزي،(عميد ، 1371: 847) سروش نیز به معنی فرشته،ملک وجبرئیل است.
معنی استعاری طلوعي و سروشي بین مردم بختیاری: طلوعی به معنای ظهور پدیده غیر معمول و متعارف و خلاف عرف در جامعه و سروشی به مفهوم دیوانه و مجنون ، شیدا و پریشان ، سرگردان و هیجان زده ، دچار توهم ، کسی که از حالت طبیعی خارج شده است و دچار ظن و گمان انحرافی و خودباختگی شده است ، نجواهایی که از عالم غیب به گوش رسد و به فرد الهام می گردد.
طلوعي برگرفته از خواب و رویایی ساختگي بود که پیشوای طلوعی دیده بود، وی خواب خود را چنين نقل مي كرد كه :«در یکی از شب های گرم تابستان که به خواب رفته بودم ناگهان برقی زد و تمام دنیا را روشن کرد این نور همه ما را بیهوش کرد وقتی به هوش آمدم و چشم خود را باز کردم زبان همه ما به ورد و ذکر افتاد به طوری که تا سه روز قادر نبودیم حتی یک کلمه حرف بزنیم و همه ذکر گرفته بودیم.

در همین حال اغماء و بیهوش بودیم که یک شخص نورانی جلوی ما ظاهر شد و پرچم سبزی به ما داد که هر کس به پیش ما بیاید و این علم را ببیند گناه او بخشیده شده و به بهشت خواهد رفت»(آسياي جوان، 1330: 2) بر اساس این خواب اين تفكر انحرافي و شبه مذهبي را طلوعي ناميدند و معتقد بودند کسانی که به آیین طلوعی مي گرویدند اشخاصی بودند که نور ایمان و صداقت و راستی در وجود آنان پدیدار شده و طلوع نموده است.
جیکاک در راستای تحقق اهداف انگلستان در جهت جلوگيري از نهضت ملي شدن نفت یک جریان شبه دینی را در مناطق نفتی به ویژه محل استقرار شاخه هفت لنگ بختیاری‌، سازماندهی کرد.

این جریان مرموز که بیش از هر چیز بر انکار دنیا‌، ترک آن ، کناره گیری از امور دنیوی و بی ارزش بودن خاک و نفت تاکید داشت ، « تولویی» یا « طلویی » و « سروشی» نام داشت.

می گویند طلوعی ناشی از حالتی بود که جیکاک انگلیسی با اتصال برق بر بدن مردم ایجاد میکرد و نوعی شوک به افراد وارد می ساخت، برخی از شنیده ها نیز حکایت از آن دارد که احتمالاً از قرص های روان گردان استفاده می کرد و نوعی حالت گیجی ، بی تعادلی و هذیان گویی در اشخاص ایجاد می کرد.

زیرا «سُروشی»3 در بین مردم به معنی دیوانه ، مجنون ، شیدا و ناهشیار می باشد، از جيكاك داستان هاي مختلفي نقل مي كنند كه در بعضي از موارد شبيه چشم بندي و افسانه است اما به قول يكي از آقايان بختياري «از آن دم بريده هر كاري بعيد نبود.»(يعقوبي نژاد، 1391: 152)
علل رواج تفكر انحرافي طلوعي :
1- اين فرقه انحرافي دسيسه و توطئه استعماري جهت تفرقه اندازي و سوق دادن مردم مؤمن و معتقد به انديشه هاي واهي و انحرافي و دور ساختن آنان از صداقت ، ايمان نسبت به مليت و دين و مذهب بود.
2- استفاده از فريب ، حيله و تزوير ازسوي جيكاك ، زودباوري ،سادگي ، بي سوادي و ناآگاهي همراه با تعصب و صداقت بي حد و حصر مردم از سوي ديگر در ترويج اين تفكر انحرافي تاثير فراوان داشته است.
3- انديشه حيله گرانه جهت نفاق و استشمار و استيلا بر اقوام ازجمله اهداف استعمار انگليس در رواج تفكر طلوعي بود.
4- عقيم و خنثي نمودن جنبش مردمي ملي شدن صنعت نفت يكي از اصلي ترين اهداف وعلت هاي ترويج اين فرقه شبه مذهبي بوده است .
5- در سال 1329 ش با اعلام ملي شدن صنعت نفت عوامل دولت انگلستان به فكر چاره اي افتادند تا به ملي شدن صنعت نفت خدشه اي وارد كند و مجدداً بتوانند به ايران بازگردند لذا با كمك عامل نفوذي خود ميجر جيكاك و با لطايف الحيل گوناگون ، شعبده بازي و جادوگري، استفاده از لباس روحاني ، عوام فريبي اقدام به ترويج اين تفكر انحرافي نمود. ادامه دارد.

دكتر عزت اله عبدالهي نوروزي، مصطفي عليزاده گل سفيدي